Ένα πρωί το παιδί σου σε αγκάλιαζε χωρίς δεύτερη σκέψη, και σχεδόν ξαφνικά η πόρτα του δωματίου είναι κλειστή, οι απαντήσεις μονολεκτικές, το βλέμμα αλλού. Πολλοί γονείς το βιώνουν ως απόρριψη, σαν να τους χάνουν. Η εφηβεία όμως, από τη φύση της, είναι μια περίοδος αποχωρισμού: το παιδί χτίζει τη δική του ταυτότητα, κι αυτό περνά αναπόφευκτα μέσα από αμφισβήτηση, απόσταση και δοκιμή. Ο έφηβος δεν σε διώχνει. Σε χρησιμοποιεί ως σταθερό σημείο για να απομακρυνθεί και να επιστρέψει, ξανά και ξανά.
Τι πραγματικά συμβαίνει μέσα του
Ό,τι μοιάζει με απόρριψη είναι συνήθως αναπτυξιακή ανάγκη. Ο εγκέφαλος του εφήβου ξαναχτίζεται· οι σχέσεις με τους συνομηλίκους αποκτούν τεράστιο βάρος, τα συναισθήματα έρχονται σε κύματα, και η ανάγκη για αυτονομία γίνεται πιεστική. Το παιδί προσπαθεί να απαντήσει στο μεγάλο ερώτημα «ποιος είμαι εγώ, ξεχωριστά από εσάς;». Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν σε χρειάζεται. Σε χρειάζεται διαφορετικά. Ο ρόλος σου αλλάζει: από «αρχηγός» που δίνει εντολές, γίνεσαι σταθερή βάση και σύμβουλος που είναι εκεί όταν τον ζητήσουν.
Να στηρίζεις χωρίς να ελέγχεις
Η μεγάλη πρόκληση είναι η ισορροπία ανάμεσα στη φροντίδα και τον έλεγχο. Ο υπερβολικός έλεγχος σπρώχνει τον έφηβο στο κρυφό και κλείνει την επικοινωνία· όσο πιο σφιχτά κρατάς, τόσο περισσότερο γλιστρά. Η πλήρης απουσία ορίων, πάλι, τον αφήνει μόνο με βάρη που δεν αντέχει. Το ζητούμενο είναι λίγα αλλά σαφή όρια, γύρω από την ασφάλεια και τον σεβασμό, και μεγάλος χώρος για δικές του επιλογές στα υπόλοιπα. Όταν ο έφηβος νιώθει ότι τον εμπιστεύεσαι, είναι πολύ πιο πιθανό να σου μιλήσει όταν κάτι πάει στραβά.
Τι βοηθά στην καθημερινότητα
- Άκουσε περισσότερο απ' όσο συμβουλεύεις· η σιωπή σου συχνά ανοίγει τον λόγο του.
- Μη διορθώνεις αμέσως κάθε συναίσθημα· άφησέ το να υπάρξει πρώτα.
- Κράτα τις γραμμές ανοιχτές ακόμη κι όταν σε απορρίπτει· η πόρτα μένει ανοιχτή.
- Διάλεξε τις μάχες σου· όχι κάθε θέμα αξίζει σύγκρουση.
- Δείξε ότι η σχέση αντέχει τη διαφωνία· η αγάπη δεν εξαρτάται από τη συμφωνία.
Όταν το σπίτι γίνεται πεδίο σύγκρουσης
Οι εντάσεις είναι φυσιολογικό κομμάτι αυτής της περιόδου, όχι σημάδι αποτυχίας. Ο έφηβος χρειάζεται να σπρώξει πάνω σε κάτι σταθερό για να νιώσει ότι υπάρχει. Αν κάθε σύγκρουση την παίρνεις προσωπικά, εξαντλείσαι και οι δύο. Αν, αντίθετα, θυμάσαι ότι πίσω από τον θυμό κρύβεται συχνά αγωνία, μοναξιά ή φόβος, μπορείς να μείνεις πιο ήρεμος. Το να ζητήσεις συγγνώμη όταν ξεπεράσεις τα όρια δεν σε αδυνατίζει· διδάσκει στον έφηβο ότι οι σχέσεις επιδιορθώνονται.
Δεν χρειάζεται να κερδίσεις τον έφηβο. Χρειάζεται να μείνεις, σταθερός και ζεστός, όσο κι αν σε δοκιμάζει.
Πότε βοηθά μια τρίτη φωνή
Μερικές φορές, η σχέση κολλάει σε έναν φαύλο κύκλο που δύσκολα σπάει μόνος του, ή ο έφηβος παλεύει με άγχος, θλίψη, απομόνωση ή συμπεριφορές που σε ανησυχούν. Εκεί, μια τρίτη, ουδέτερη φωνή βοηθά. Ένας χώρος δικός του, όπου δεν είσαι εσύ παρών, μπορεί να του δώσει την αίσθηση ότι τον παίρνουν στα σοβαρά. Στην «thestherapy», με έδρα τη Θεσσαλονίκη, δουλεύουμε με εφήβους και με γονείς, από κοντά και διαδικτυακά, στα ελληνικά και στα αγγλικά. Στόχος δεν είναι να «φτιάξουμε» τον έφηβο, αλλά να ξαναβρεθεί η επικοινωνία.