Όταν κάτι πονά στη ζωή μας, ο πρώτος αυτόματος τόπος που κοιτάμε είναι ο εαυτός μας: «τι πρόβλημα έχω εγώ;». Η συστημική θεραπεία προτείνει μια διαφορετική, πιο ανακουφιστική και συχνά πιο ακριβή οπτική: δεν υποφέρουμε σε κενό. Υποφέρουμε μέσα σε σχέσεις, μέσα σε συστήματα που μας διαμορφώνουν και διαμορφώνουμε.
Το άτομο μέσα στα συστήματά του
Καθένας μας ανήκει σε πολλαπλά «συστήματα»: την οικογένεια καταγωγής, το ζευγάρι, την οικογένεια που φτιάξαμε, τον κύκλο φίλων, τον χώρο εργασίας. Αυτά τα συστήματα έχουν τους δικούς τους άγραφους κανόνες, ρόλους και μοτίβα, που συχνά τα κληρονομούμε χωρίς ποτέ να τα έχουμε επιλέξει συνειδητά. Ένα σύμπτωμα, ένα παιδί που «δεν συνεργάζεται», ένας σύντροφος που αποσύρεται, μια ένταση που επαναλαμβάνεται, συχνά δεν βρίσκεται «μέσα» σε έναν άνθρωπο, αλλά ανάμεσα σε ανθρώπους.
Από το «ποιος φταίει» στο «πώς λειτουργούμε μαζί»
Η μεγάλη μετατόπιση που προτείνει η συστημική σκέψη είναι να φύγουμε από την αναζήτηση ενόχου. Αντί να ρωτάμε «ποιος φταίει;», ρωτάμε «πώς αλληλεπιδρούμε και ποιοι κύκλοι επαναλαμβάνονται;». Σκέψου ένα συνηθισμένο μοτίβο ζευγαριού:
- Ο ένας αγχώνεται και πιέζει για συζήτηση.
- Ο άλλος νιώθει να πνίγεται και αποσύρεται.
- Η απόσυρση αυξάνει το άγχος του πρώτου, που πιέζει ακόμη περισσότερο.
- Η πίεση κάνει τον δεύτερο να απομακρυνθεί ακόμη πιο πολύ.
Κανείς δεν είναι ο «κακός» εδώ. Είναι ο κύκλος που τους παγιδεύει, και ο καθένας, με την καλή του πρόθεση, τον τροφοδοτεί. Μικρές αλλαγές στον τρόπο που κινείται ο ένας μπορούν να μετακινήσουν ολόκληρο το σύστημα.
Γιατί αυτό είναι ανακουφιστικό
Υπάρχει κάτι βαθιά απελευθερωτικό στο να βλέπεις τη δυσκολία σου ως κομμάτι ενός μοτίβου και όχι ως απόδειξη ότι «κάτι δεν πάει καλά μαζί σου». Παύεις να κουβαλάς μόνος όλο το βάρος. Ταυτόχρονα, αναλαμβάνεις το δικό σου μερίδιο ευθύνης, όχι ως ενοχή, αλλά ως δύναμη: αν συμμετέχεις στον κύκλο, τότε η δική σου αλλαγή μετράει και μπορεί να γίνει αφετηρία.
Δεν υπάρχει «κακός» μέσα στο σύστημα. Υπάρχει ένας χορός που χορεύουμε όλοι μαζί, και μπορούμε να μάθουμε νέα βήματα.
Πού είναι ιδιαίτερα χρήσιμη
Η συστημική προσέγγιση είναι ιδιαίτερα πολύτιμη σε θέματα ζευγαριού, οικογένειας και γονεϊκότητας, εκεί όπου οι σχέσεις είναι το ίδιο το πεδίο. Είναι επίσης χρήσιμη ακόμη και σε ατομική θεραπεία, γιατί μας βοηθά να δούμε πώς τα συστήματα στα οποία ανήκουμε διαμορφώνουν αυτό που ζούμε, χωρίς να παρευρίσκονται καν στο δωμάτιο.
Ερωτήσεις που ανοίγουν δρόμο
- Ποιον ρόλο παίρνω συνήθως σε αυτή τη σχέση, και ποιον παίρνει ο άλλος;
- Ποιος κύκλος επαναλαμβάνεται, σαν να ξέρουμε τα λόγια μας απ' έξω;
- Τι μικρή αλλαγή από τη δική μου μεριά θα μπορούσε να σπάσει τον κύκλο;
- Ποια άγραφα οικογενειακά «μηνύματα» κουβαλάω ακόμη;
Πώς δουλεύουμε
Στη thestherapy, όταν δουλεύουμε συστημικά, μπορεί να συναντηθούμε με το ζευγάρι ή με μέλη της οικογένειας μαζί, ή να κρατήσουμε τη συστημική οπτική μέσα σε ατομικές συνεδρίες. Δουλεύουμε στη Θεσσαλονίκη ή online, στα ελληνικά και στα αγγλικά. Δεν ψάχνουμε ποιος έχει «δίκιο». Ψάχνουμε πώς μπορείτε να ακούσετε ο ένας τον άλλον ξανά, να σπάσετε τους κύκλους που σας πονούν και να βρείτε τρόπους να είστε μαζί που δίνουν χώρο στον καθένα να αναπνεύσει.