Το EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) είναι μια από τις πιο μελετημένες μεθόδους για το τραύμα, και ταυτόχρονα μια από αυτές που ακούγονται πιο περίεργες όταν τις πρωτομαθαίνεις. Περιλαμβάνει, ανάμεσα σε άλλα, κινήσεις των ματιών από τη μία πλευρά στην άλλη ενώ φέρνεις στο μυαλό μια δύσκολη ανάμνηση. Είναι φυσικό να αναρωτιέσαι πώς γίνεται κάτι τόσο απλό να βοηθά σε κάτι τόσο βαθύ, και να νιώθεις επιφυλακτικός προτού καταλάβεις τι πραγματικά συμβαίνει από κάτω.
Γιατί το τραύμα μένει «παγωμένο»
Η βασική ιδέα είναι ότι μια τραυματική εμπειρία συχνά μένει «παγωμένη» στο μυαλό. Δεν αποθηκεύεται όπως μια κανονική ανάμνηση που ξεθωριάζει με τον χρόνο· μένει ζωντανή, με τις εικόνες, τα συναισθήματα και τις σωματικές αισθήσεις να επιστρέφουν σαν να συμβαίνει ξανά τώρα. Γι' αυτό ένας ήχος, μια μυρωδιά ή μια λέξη μπορεί να σε ρίξει ξαφνικά πίσω στη στιγμή του τρόμου, με την καρδιά να χτυπά σαν να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.
Πώς δουλεύει η αμφίπλευρη διέγερση
Η αμφίπλευρη διέγερση, οι κινήσεις των ματιών ή απαλά εναλλασσόμενα χτυπήματα, φαίνεται να βοηθά τον εγκέφαλο να επεξεργαστεί και να «αρχειοθετήσει» την ανάμνηση, ώστε να πάψει να έχει την ίδια φόρτιση. Μοιάζει με αυτό που κάνει φυσικά το μυαλό στον ύπνο REM, όταν ταξινομεί τις εμπειρίες της μέρας. Δεν γίνεται τυχαία· ακολουθεί συγκεκριμένα, δομημένα στάδια.
- Πρώτα χτίζεται ασφάλεια και σταθερότητα, πριν αγγίξουμε οτιδήποτε δύσκολο.
- Εντοπίζεται η ανάμνηση-στόχος μαζί με τις σκέψεις και τις αισθήσεις που τη συνοδεύουν.
- Ακολουθούν σύντομοι γύροι αμφίπλευρης διέγερσης, με παύσεις για να παρατηρήσεις τι αλλάζει.
- Σταδιακά η φόρτιση μειώνεται και στη θέση της μπαίνει μια πιο ισορροπημένη πεποίθηση για τον εαυτό σου.
Δεν σημαίνει ότι ξεχνάς
Αυτό δεν σημαίνει ότι ξεχνάς. Σημαίνει ότι η ανάμνηση σταματά να σε κυριεύει. Μπορείς να τη θυμάσαι χωρίς να ξαναζείς τον τρόμο, χωρίς να δυσκολεύεσαι να αναπνεύσεις ή να νιώθεις ότι ο κίνδυνος είναι εδώ, τώρα.
Η διαφορά δεν είναι ότι το γεγονός εξαφανίζεται. Είναι ότι επιτέλους ανήκει στο παρελθόν, και όχι στο σώμα σου σήμερα.
Για ποιους και με ποιες προϋποθέσεις
Η έρευνα υποστηρίζει το EMDR ιδιαίτερα για τη διαταραχή μετατραυματικού στρες, και μεγάλοι διεθνείς οργανισμοί υγείας το προτείνουν ως αποτελεσματική θεραπεία. Δεν ταιριάζει όμως σε κάθε άνθρωπο ή σε κάθε στιγμή, και δεν είναι κάτι που κάνεις βιαστικά. Γίνεται πάντα μέσα σε ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο, με τον δικό σου ρυθμό, και μόνο αφού έχει χτιστεί εμπιστοσύνη και αίσθημα σταθερότητας.
Δεν είναι μόνο για τα «μεγάλα» τραύματα
Όταν ακούμε για τραύμα, συχνά σκεφτόμαστε μόνο ακραία γεγονότα, ατυχήματα, βία, καταστροφές. Όμως το EMDR μπορεί να βοηθήσει και με αυτό που κάποιοι ονομάζουν «μικρό» τραύμα: επαναλαμβανόμενες εμπειρίες ταπείνωσης, εγκατάλειψης ή φόβου που, χωρίς να φαίνονται δραματικές, άφησαν βαθιά σημάδια στον τρόπο που βλέπεις τον εαυτό σου.
Τέτοιες εμπειρίες συχνά κρύβονται πίσω από πεποιθήσεις όπως «δεν αξίζω», «δεν είμαι ασφαλής» ή «φταίω εγώ». Η δουλειά με το EMDR βοηθά να χαλαρώσει η σφιχτή σύνδεση ανάμεσα σε αυτές τις πεποιθήσεις και στις παλιές στιγμές που τις γέννησαν.
Τι να περιμένεις στην πορεία
Είναι φυσικό να αναρωτιέσαι αν θα είναι επώδυνο. Κατά τη διάρκεια, μπορεί να έρθουν έντονα συναισθήματα ή σωματικές αισθήσεις, αλλά δεν είσαι ποτέ μόνος σε αυτό και ο θεραπευτής σε κρατά αγκυρωμένο στο παρόν.
- Μαθαίνεις πρώτα τεχνικές καθησυχασμού που μπορείς να χρησιμοποιείς και εκτός συνεδρίας.
- Δουλεύετε με τον ρυθμό σου, και μπορείς να σταματήσεις όποτε χρειαστεί.
- Οι αλλαγές μπορεί να έρθουν σταδιακά, με μικρές μετατοπίσεις στο πώς νιώθεις.
- Στόχος δεν είναι να «ξεμπερδέψεις» γρήγορα, αλλά να νιώσεις πραγματικά ασφαλής.
Αν κουβαλάς κάτι που επιστρέφει
Αν κουβαλάς μια εμπειρία που επιστρέφει και σε στοιχειώνει, αξίζει να ρωτήσεις αν το EMDR θα μπορούσε να βοηθήσει. Δεν είναι μαγικό ούτε υπόσχεται να σβήσει το παρελθόν· είναι όμως ένα ισχυρό εργαλείο στα χέρια ενός εκπαιδευμένου θεραπευτή. Στο thestherapy, με ψυχολόγους στη Θεσσαλονίκη και δυνατότητα συνεδριών online ή δια ζώσης, στα ελληνικά και στα αγγλικά, μπορούμε να δούμε μαζί αν αυτή η προσέγγιση ταιριάζει σε εσένα και στο δικό σου τραύμα, χωρίς πίεση και με απόλυτο σεβασμό στα όριά σου.