Όταν ξεκίνησα να δουλεύω σε θεραπευτικό πρόγραμμα για τις εξαρτήσεις, περίμενα να συναντήσω ανθρώπους που «τα παράτησαν», που δεν είχαν θέληση, που επέλεξαν τον εύκολο δρόμο. Συνάντησα το ακριβώς αντίθετο. Συνάντησα ανθρώπους που πάλευαν περισσότερο από όσους ξέρω, κάθε μέρα, με έναν αγώνα που οι γύρω τους σπάνια έβλεπαν. Αυτά τα χρόνια άλλαξαν ριζικά τον τρόπο που καταλαβαίνω την εξάρτηση, και θέλω να μοιραστώ τι μου έμαθαν.
Η εξάρτηση δεν είναι έλλειψη θέλησης
Το πρώτο που άλλαξε μέσα μου ήταν η ίδια η λέξη «θέληση». Η ουσία, το αλκοόλ, ο τζόγος ή η οθόνη σχεδόν πάντα μπήκαν στη ζωή κάποιου ως λύση, όχι ως πρόβλημα. Λύση για τον πανικό, για τη μοναξιά, για μια μνήμη που δεν σβήνει, για ένα σώμα που δεν ήξερε πώς αλλιώς να ηρεμήσει. Και το δύσκολο κομμάτι είναι ακριβώς αυτό: δούλεψαν. Πραγματικά δούλεψαν, για ένα διάστημα, μέχρι που άρχισαν να κοστίζουν πολύ περισσότερα από όσα έδιναν. Όταν το δεις έτσι, η εξάρτηση παύει να είναι ηθικό ελάττωμα και γίνεται μια προσπάθεια επιβίωσης που ξέφυγε.
Η υποτροπή είναι συχνά κομμάτι της πορείας
Το δεύτερο που έμαθα ήταν ο ρυθμός. Η υποτροπή δεν είναι αποτυχία της θεραπείας. Είναι συχνά κομμάτι της. Σημαίνει ότι κάτι δεν έχει ακόμα καλυφθεί, ότι μια ανάγκη ζητά ακόμα τον παλιό της τρόπο. Αυτό που μετράει δεν είναι να μην πέσεις ποτέ, αλλά τι κάνεις την επόμενη μέρα, και αν υπάρχει κάποιος να του το πεις χωρίς να ακούσεις κήρυγμα. Η ντροπή κρατά την εξάρτηση ζωντανή. Ο χώρος χωρίς κρίση την αποδυναμώνει.
Η εξάρτηση σπάνια είναι έλλειψη θέλησης. Πιο συχνά είναι μια λύση που κάποτε δούλεψε.
Οι δικοί τους άνθρωποι χρειάζονται κι εκείνοι χώρο
Το τρίτο ήταν οι οικογένειες. Γονείς, σύντροφοι, αδέρφια και παιδιά που έχουν οργανώσει ολόκληρη τη ζωή τους γύρω από την ανησυχία. Που μετρούν, που ελέγχουν, που κοιμούνται με το ένα μάτι ανοιχτό. Χρειάζονται κι εκείνοι χώρο, όχι μόνο οδηγίες για το πώς να βοηθήσουν τον άλλον. Η εξάρτηση δεν αφορά ποτέ ένα μόνο άτομο, και η φροντίδα των δικών ανθρώπων δεν είναι πολυτέλεια, είναι μέρος της θεραπείας.
Πώς δουλεύουμε
Στο thestherapy δεχόμαστε και ανθρώπους με εξαρτητικές συμπεριφορές και τους οικείους τους. Δεν υπόσχομαι γρήγορη λύση και δεν εμπιστεύομαι όποιον την υπόσχεται. Υπόσχομαι έναν χώρο όπου δεν χρειάζεται να κρύψεις πόσο άσχημα πήγε η βδομάδα. Η δουλειά μας μοιάζει κάπως έτσι:
- Κοιτάμε τι ρόλο έπαιξε η ουσία ή η συμπεριφορά, ποια ανάγκη εξυπηρετούσε, χωρίς κρίση.
- Χτίζουμε εναλλακτικούς τρόπους να αντέχεις όσα μέχρι τώρα τα σήκωνε η εξάρτηση.
- Αναγνωρίζουμε τους πυροδότες και φτιάχνουμε ρεαλιστικό σχέδιο για τις δύσκολες στιγμές.
- Αντιμετωπίζουμε την υποτροπή ως πληροφορία, όχι ως καταστροφή.
- Ανοίγουμε χώρο και για τους ανθρώπους γύρω, που κουράστηκαν να κρατιούνται όρθιοι.
Πότε να ζητήσεις βοήθεια
Αν νιώθεις ότι κάτι σε έχει πιάσει πιο σφιχτά απ' όσο θέλεις, αν δίνεις υποσχέσεις που δεν κρατάς, αν η ζωή σου έχει αρχίσει να μικραίνει γύρω από μια συνήθεια, δεν χρειάζεται να περιμένεις να φτάσεις στον πάτο. Είμαστε μια ομάδα ψυχολόγων στη Θεσσαλονίκη, με συνεδρίες στα ελληνικά και στα αγγλικά, δια ζώσης και διαδικτυακά. Δεν θα σε κρίνουμε. Θα σε συναντήσουμε εκεί που είσαι, και θα δουλέψουμε μαζί από εκεί.