Τι είναι αυτό που κάνει κάποιες σχέσεις να αντέχουν στον χρόνο και άλλες να φθείρονται μέχρι να σβήσουν; Ο ερευνητής John Gottman, μελετώντας χιλιάδες ζευγάρια επί δεκαετίες μέσα στο εργαστήριό του, κατάφερε να προβλέψει με εντυπωσιακή ακρίβεια ποιες σχέσεις θα κατέληγαν σε χωρισμό. Το κλειδί δεν ήταν πόσο συχνά τσακώνονταν, αλλά πώς τσακώνονταν.
Οι τέσσερις καβαλάρηδες
Ο Gottman εντόπισε τέσσερα μοτίβα επικοινωνίας τόσο καταστροφικά που τα ονόμασε «οι τέσσερις καβαλάρηδες», μια εικόνα για το ότι, όταν εμφανίζονται μαζί και χρόνια, προμηνύουν το τέλος:
- Κριτική. Δεν παραπονιέσαι για μια συμπεριφορά, αλλά επιτίθεσαι στον χαρακτήρα του άλλου. Η διαφορά ανάμεσα στο «με στεναχώρησε αυτό που έκανες» και στο «είσαι εγωιστής, πάντα έτσι είσαι».
- Περιφρόνηση. Σαρκασμός, κοροϊδία, ειρωνεία, στριφογυριστά μάτια, ένα ύφος «από πάνω». Είναι το πιο τοξικό από τα τέσσερα.
- Άμυνα. Αντί να ακούσεις, αμύνεσαι αυτόματα, βρίσκεις δικαιολογίες ή γυρίζεις την κατηγορία πίσω. Το μήνυμα που φτάνει είναι «το πρόβλημα είσαι εσύ, όχι εγώ».
- Τείχος σιωπής. Αποσύρεσαι, κλείνεσαι, σταματάς να απαντάς. Ο άλλος μένει μόνος απέναντι σε έναν τοίχο.
Γιατί η περιφρόνηση είναι η πιο επικίνδυνη
Από τους τέσσερις, η περιφρόνηση είναι, σύμφωνα με την έρευνα, ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας χωρισμού. Ο λόγος είναι ότι διαβρώνει το πιο θεμελιώδες συστατικό κάθε δεσμού: τον σεβασμό. Όταν κοιτάς τον σύντροφό σου «από πάνω», έχεις ήδη πάψει να τον βλέπεις ως ισότιμο. Και χωρίς σεβασμό, η αγάπη δυσκολεύεται να αναπνεύσει. Η περιφρόνηση σπάνια είναι η αρχή, είναι συνήθως το αποτέλεσμα συσσωρευμένων παραπόνων που δεν ειπώθηκαν ποτέ ανοιχτά.
Τα αντίδοτα
Το ελπιδοφόρο εύρημα του Gottman είναι ότι καθένα από αυτά τα μοτίβα έχει το αντίδοτό του, και ότι τα αντίδοτα μπορούν να μαθευτούν:
- Στην κριτική απαντάς με ήπιο ξεκίνημα: μίλα για το πώς νιώθεις και τι χρειάζεσαι, αντί για το τι «φταίει» ο άλλος.
- Στην περιφρόνηση απαντάς χτίζοντας μια κουλτούρα εκτίμησης, λέγοντας φωναχτά αυτά που αναγνωρίζεις και σέβεσαι.
- Στην άμυνα απαντάς αναλαμβάνοντας έστω ένα μικρό κομμάτι ευθύνης.
- Στο τείχος σιωπής απαντάς με αυτο-ηρέμηση: ζήτα ένα διάλειμμα, ηρέμησε, και επίστρεψε στη συζήτηση.
Η σύγκρουση δεν είναι ο εχθρός
Μια κρίσιμη παρανόηση είναι ότι οι «καλές» σχέσεις δεν έχουν συγκρούσεις. Η έρευνα δείχνει το αντίθετο: όλα τα ζευγάρια διαφωνούν. Η διαφορά των σχέσεων που αντέχουν δεν είναι η απουσία έντασης, αλλά ο τρόπος που επιστρέφουν ο ένας στον άλλον μετά την ένταση, η ικανότητα να επισκευάζουν τη ρήξη. Μια αδέξια προσπάθεια επανασύνδεσης αξίζει περισσότερο από μια τέλεια σιωπή.
Η καλή σχέση δεν είναι απουσία συγκρούσεων. Είναι ο τρόπος που τις κάνουμε και, κυρίως, ο τρόπος που βρισκόμαστε ξανά μετά.
Τι μπορείτε να προσέξετε ως ζευγάρι
- Πώς ξεκινά μια δύσκολη συζήτηση: με αίτημα ή με επίθεση;
- Αν υπάρχει χώρος να πείτε «συγγνώμη» χωρίς να νιώθετε ότι χάνετε.
- Αν αναγνωρίζετε φωναχτά τα καλά, όχι μόνο τα παράπονα.
- Πώς επιστρέφετε μετά από έναν καβγά: με αποστροφή ή με μια μικρή κίνηση σύνδεσης;
Πώς βοηθά η θεραπεία ζεύγους
Αν αναγνωρίζεις κάποιους από τους καβαλάρηδες στη σχέση σου, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι καταδικασμένη. Σημαίνει ότι έχετε έναν τρόπο επικοινωνίας που σας πονά και τον οποίο μπορείτε να αλλάξετε. Στη θεραπεία ζεύγους δεν ψάχνουμε «ποιος φταίει». Δουλεύουμε τον κύκλο που σας παγιδεύει, μαθαίνουμε να μιλάτε έτσι ώστε να ακούγεστε, και ξαναβρίσκουμε τον σεβασμό και τη φροντίδα που συχνά έχουν θαφτεί κάτω από τις πληγές. Στη thestherapy, στη Θεσσαλονίκη ή online, στα ελληνικά και στα αγγλικά, είμαστε εδώ γι' αυτό.