Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι, ιδίως νέοι, περιγράφουν ένα άγχος που δεν αφορά τη δική τους μικρή ζωή αλλά κάτι πολύ μεγαλύτερο: το μέλλον του πλανήτη. Καύσωνες που σπάνε ρεκόρ, πυρκαγιές, ακραία καιρικά φαινόμενα, μια διάχυτη αβεβαιότητα για τον κόσμο που έρχεται. Το ονομάζουμε οικο-άγχος ή κλιματικό άγχος, και είναι σημαντικό να ειπωθεί καθαρά: δεν είναι ψυχική διαταραχή. Είναι μια λογική, ανθρώπινη αντίδραση σε μια πραγματική απειλή. Το ότι πονάς για τον κόσμο δεν είναι σημάδι αδυναμίας, αλλά ένδειξη ότι νοιάζεσαι βαθιά και ότι είσαι συνδεδεμένος με κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό σου.
Γιατί δεν βοηθά το «σκέψου θετικά»
Το δύσκολο με αυτό το άγχος είναι ότι δεν μπορείς απλώς να «σκεφτείς θετικά», γιατί ο κίνδυνος υπάρχει στ' αλήθεια. Δεν πρόκειται για μια παραμορφωμένη σκέψη που θα διορθώσεις με λογική. Ταυτόχρονα, το να ζεις σε διαρκή εσωτερικό συναγερμό, ή στο αντίθετο άκρο, σε μούδιασμα και απάθεια, δεν βοηθά ούτε εσένα ούτε τον πλανήτη. Η πρόκληση είναι να βρεις έναν τρόπο να μένεις ζωντανός και παρών απέναντι σε κάτι τόσο μεγάλο.
Πώς εκδηλώνεται στην καθημερινότητα
Το οικο-άγχος δεν είναι πάντα φανερό. Συχνά κρύβεται πίσω από καταστάσεις που δεν συνδέεις αμέσως με το κλίμα.
- Ενοχή για καθημερινές επιλογές, από ένα αεροπορικό ταξίδι ως τι τρως.
- Ατέλειωτο scroll σε καταστροφικές ειδήσεις που σε αφήνουν άδειο.
- Θυμός για όσους φαίνεται να μη νοιάζονται ή να αρνούνται την πραγματικότητα.
- Αμφιβολία για το αν έχει νόημα να κάνεις παιδιά σε έναν τέτοιο κόσμο.
- Αίσθημα αδυναμίας, σαν ό,τι κι αν κάνεις να είναι μια σταγόνα στον ωκεανό.
Το να ονομάσεις αυτό που νιώθεις είναι ήδη ένα βήμα. Δεν είσαι υπερβολικός, ούτε «δραματοποιείς».
Τι δουλεύουμε στη θεραπεία
Στη θεραπεία δεν προσπαθούμε να σε πείσουμε ότι «όλα θα πάνε καλά». Θα ήταν ανειλικρινές. Δουλεύουμε κάτι πιο χρήσιμο: πώς να κουβαλάς αυτή την αγωνία χωρίς να σε παραλύει. Πώς να μετατρέπεις ένα κομμάτι της σε δράση που έχει νόημα για σένα, και πώς να προστατεύεις την ψυχική σου ενέργεια από την ατελείωτη ροή αρνητικών ειδήσεων.
Ο στόχος δεν είναι να πάψεις να νοιάζεσαι. Είναι να νοιάζεσαι με έναν τρόπο που σε κρατά όρθιο, όχι εξαντλημένο.
Μαθαίνουμε μαζί να ξεχωρίζεις τι είναι στο δικό σου χέρι και τι όχι, να θέτεις όρια στην κατανάλωση ειδήσεων, και να βρίσκεις στιγμές χαράς και ομορφιάς που δεν ακυρώνουν τη σοβαρότητα, αλλά σου δίνουν αντοχή.
Η δύναμη του να μην είσαι μόνος
Βοηθά βαθιά να μην κουβαλάς αυτό το βάρος μόνος. Το οικο-άγχος μεγαλώνει στη σιωπή και στην αίσθηση ότι «μόνο εγώ το σκέφτομαι τόσο». Στην πραγματικότητα, το μοιράζονται εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο, και η σύνδεση με άλλους που νοιάζονται είναι από μόνη της ανακουφιστική. Η συλλογική δράση, όσο μικρή κι αν φαίνεται, μεταμορφώνει την αδυναμία σε κάτι που μπορείς να αντέξεις.
Όταν το οικο-άγχος ακουμπά βαθύτερους φόβους
Συχνά, το άγχος για το κλίμα δεν στέκεται μόνο του. Ακουμπά πιο βαθιά, πανανθρώπινα ερωτήματα: την αβεβαιότητα για το μέλλον, το αίσθημα ότι δεν ελέγχουμε τη ζωή μας, ακόμη και τον φόβο του θανάτου και της απώλειας. Γι' αυτό μπορεί να νιώθεις ότι σε αγγίζει δυσανάλογα δυνατά σε κάποιες περιόδους. Δεν είσαι υπερβολικός· απλώς μια παγκόσμια κρίση έχει κουμπώσει με κάτι πολύ προσωπικό μέσα σου.
Στη θεραπεία μπορούμε να εξερευνήσουμε και αυτό το βαθύτερο στρώμα, χωρίς να μειώσουμε τη σημασία του πραγματικού κινδύνου. Συχνά, όταν δίνεις χώρο στους υπαρξιακούς φόβους που κρύβονται από κάτω, το οικο-άγχος γίνεται πιο διαχειρίσιμο και λιγότερο συντριπτικό.
Μικρές πρακτικές που δίνουν αντοχή
Πέρα από τη συζήτηση, βοηθούν και καθημερινές συνήθειες που αγκυρώνουν το σώμα και τον νου στο παρόν. Δεν ακυρώνουν το πρόβλημα, σου δίνουν όμως τη σταθερότητα για να μη σε παρασύρει.
- Όρια στον χρόνο που περνάς διαβάζοντας ειδήσεις, ιδίως πριν τον ύπνο.
- Χρόνος στη φύση, που θυμίζει γιατί νοιάζεσαι και ηρεμεί το νευρικό σύστημα.
- Μία συγκεκριμένη, ρεαλιστική δράση αντί για δέκα αόριστες ανησυχίες.
- Στιγμές χαράς και σύνδεσης που σου δίνουν καύσιμο για να συνεχίσεις.
Να φροντίσεις και τον εαυτό σου
Το να προστατεύεις την ψυχική σου υγεία δεν είναι εγωισμός ούτε αδιαφορία για τον πλανήτη. Είναι προϋπόθεση για να μπορείς να μείνεις στον αγώνα μακροπρόθεσμα. Στο thestherapy, με ψυχολόγους στη Θεσσαλονίκη και δυνατότητα συνεδριών online ή δια ζώσης, στα ελληνικά και στα αγγλικά, δημιουργούμε έναν χώρο όπου το οικο-άγχος αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα και σεβασμό, χωρίς να υποτιμάται και χωρίς να σε βυθίζει. Μπορείς να νοιάζεσαι βαθιά και ταυτόχρονα να ζεις.