Σου έχει τύχει να λες «ένα κομμάτι μου θέλει να φύγω, αλλά ένα άλλο με κρατά πίσω»; Ή να νιώθεις ότι «μισός» θέλεις κάτι και «μισός» το φοβάσαι; Αυτή η τόσο καθημερινή εμπειρία βρίσκεται στο κέντρο μιας προσέγγισης που γίνεται ολοένα πιο δημοφιλής: η θεραπεία εσωτερικών οικογενειακών συστημάτων, γνωστή διεθνώς ως IFS. Αντί να σε βλέπει ως έναν ενιαίο εαυτό που πρέπει να «φτιαχτεί», σε προσκαλεί να γνωρίσεις την πολυφωνία που ήδη κουβαλάς, με έναν τρόπο εκπληκτικά απλό και ανθρώπινο.
Ένας εαυτός φτιαγμένος από πολλά μέρη
Η βασική ιδέα είναι ότι ο ψυχισμός μας δεν είναι ενιαίος, αλλά αποτελείται από διαφορετικά «μέρη», σαν μια εσωτερική οικογένεια με πολλές φωνές. Υπάρχει το μέρος που κριτικάρει, το μέρος που φοβάται, το μέρος που θέλει να ελέγχει τα πάντα, και το πληγωμένο παιδί που κουβαλάμε μέσα μας. Αυτές οι φωνές συχνά διαφωνούν, και η εσωτερική σύγκρουση που νιώθεις είναι ακριβώς ο διάλογός τους.
Κανένα μέρος δεν είναι ο εχθρός σου
Το κλειδί της προσέγγισης είναι ότι κανένα μέρος δεν είναι «κακό». Ακόμη και τα πιο ενοχλητικά προσπαθούν, με τον δικό τους τρόπο, να σε προστατεύσουν. Το μέρος που σε κριτικάρει μπορεί να φοβάται την απόρριψη. Το μέρος που αναβάλλει μπορεί να σε κρατά μακριά από κάτι που το τρομάζει.
- Το εσωτερικό κριτικό μέρος, που νομίζει ότι αν σε πιέσει θα σε σώσει από την ντροπή.
- Τα παρορμητικά μέρη, που βιάζονται να σβήσουν έναν πόνο με φαγητό, δουλειά ή οθόνες.
- Τα τρομαγμένα, νεαρά μέρη που κουβαλούν παλιές πληγές και φόβους.
- Τα μέρη-προστάτες που κρατούν απόσταση για να μη μας ξαναπληγώσει κανείς.
Όταν σταματάς να τα πολεμάς, αρχίζεις να ακούς τι πραγματικά προσπαθούν να σου πουν.
Περιέργεια και συμπόνια αντί για πόλεμο
Αντί να διώχνουμε αυτά τα μέρη ή να προσπαθούμε να τα κάνουμε να σωπάσουν, στην IFS μαθαίνουμε να τα γνωρίζουμε με περιέργεια και συμπόνια. Ρωτάμε το αγχωμένο μέρος τι φοβάται, το κριτικό μέρος από τι προσπαθεί να μας σώσει. Σχεδόν πάντα, από πίσω κρύβεται ένας πόνος που δεν ακούστηκε ποτέ και περιμένει χρόνια να τον προσέξει κάποιος.
Δεν είσαι ένα πράγμα. Είσαι πολλά μέρη, και κανένα δεν είναι ο εχθρός σου.
Η έννοια του «Εαυτού»
Μέσα από αυτή τη δουλειά, ο άνθρωπος συνδέεται με αυτό που η προσέγγιση ονομάζει «Εαυτό»: μια ήρεμη, συμπονετική εσωτερική παρουσία που μπορεί να ηγηθεί του συστήματος με ηρεμία και καθαρότητα. Δεν διώχνουμε κανένα μέρος· τα βοηθάμε να εμπιστευτούν ότι δεν χρειάζεται πια να δουλεύουν τόσο σκληρά, γιατί υπάρχει κάποιος, εσύ ο ίδιος, που μπορεί να φροντίσει το σύστημα.
Ο «Εαυτός» δεν είναι κάτι που πρέπει να αποκτήσεις από το μηδέν. Υπάρχει ήδη μέσα σου, απλώς συχνά σκεπάζεται από τις δυνατές φωνές των μερών που φοβούνται. Όταν αυτά αρχίζουν να χαλαρώνουν, αναδύεται φυσικά μια αίσθηση περιέργειας, ηρεμίας και συμπόνιας, που πολλοί περιγράφουν σαν να «γυρίζουν σπίτι» στον εαυτό τους.
Πώς μοιάζει μια τέτοια συνεδρία
Στην πράξη, η δουλειά με τα μέρη είναι πιο απλή και πιο ήπια απ' ό,τι ακούγεται. Δεν χρειάζεται να «πιστεύεις» σε τίποτα· αρκεί να στρέψεις την προσοχή σου προς τα μέσα με περιέργεια.
- Παρατηρείς ένα συναίσθημα ή μια ένταση και ρωτάς απαλά σε ποιο μέρος ανήκει.
- Ακούς τι θέλει να σου πει, αντί να το κρίνεις ή να το διώξεις.
- Αναρωτιέσαι τι φοβάται ότι θα συμβεί αν σταματήσει τη δουλειά του.
- Του προσφέρεις την κατανόηση που ίσως δεν είχε ποτέ.
Σταδιακά, η εσωτερική σχέση αλλάζει. Αντί για έναν συνεχή εμφύλιο πόλεμο, αρχίζει να υπάρχει διάλογος και εμπιστοσύνη ανάμεσα στα κομμάτια σου.
Για ποιον είναι χρήσιμη
Είναι μια προσέγγιση ήπια αλλά βαθιά, ιδιαίτερα χρήσιμη όταν νιώθεις διχασμένος μέσα σου, όταν κουβαλάς παλιές πληγές, ή όταν ο εσωτερικός σου κριτής δεν σε αφήνει να αναπνεύσεις. Βοηθά επίσης όταν σε κυριεύουν παρορμήσεις που δεν καταλαβαίνεις, ή όταν νιώθεις ότι «σαμποτάρεις» ο ίδιος τον εαυτό σου, γιατί αποκαλύπτει τον προστατευτικό σκοπό που κρύβεται πίσω τους. Αν σου μιλά η ιδέα ότι δεν είσαι ένα αλλά πολλά, ίσως αξίζει να τη γνωρίσεις. Στο thestherapy, με ψυχολόγους στη Θεσσαλονίκη και δυνατότητα συνεδριών online ή δια ζώσης, στα ελληνικά και στα αγγλικά, μπορούμε να εξερευνήσουμε μαζί αυτόν τον εσωτερικό κόσμο, με σεβασμό σε κάθε κομμάτι σου και χωρίς καμία βιασύνη.