Αν αναβάλλεις ξανά και ξανά κάτι σημαντικό και μετά κατηγορείς τον εαυτό σου για τεμπέλη, αξίζει να ξανασκεφτείς την ιστορία. Η αναβλητικότητα σπάνια είναι τεμπελιά. Πολύ πιο συχνά είναι ένας τρόπος να αποφύγεις ένα δυσάρεστο συναίσθημα που συνδέεται με αυτό που έχεις να κάνεις. Δεν είναι πρόβλημα χρόνου ή οργάνωσης, είναι πρόβλημα σχέσης με το ίδιο το συναίσθημα.
Ένα συναισθηματικό, όχι χρονικό, πρόβλημα
Όταν αφήνεις στην άκρη μια εργασία, συχνά δεν αποφεύγεις την ίδια την εργασία, αλλά το άγχος, τον φόβο αποτυχίας ή την αβεβαιότητα που φέρνει. Η αναβολή δίνει μια άμεση, μικρή ανακούφιση, και γι' αυτό ο εγκέφαλος την επαναλαμβάνει, όπως κάθε συμπεριφορά που ανταμείβεται γρήγορα. Το τίμημα, όμως, είναι ότι το άγχος μεγαλώνει καθώς πλησιάζει η προθεσμία. Έτσι δημιουργείται μια παράδοξη εικόνα: νοιάζεσαι τόσο πολύ για κάτι, που δεν μπορείς να το ξεκινήσεις.
Τι κρύβεται συνήθως από κάτω
Αξίζει να ρωτήσεις τον εαυτό σου με ειλικρίνεια, χωρίς αυτομαστίγωμα: ποιο ακριβώς συναίσθημα προσπαθώ να μην νιώσω αυτή τη στιγμή, και τι το κάνει τόσο δύσκολο;
- Τελειομανία: «αν δεν γίνει τέλειο, καλύτερα να μην ξεκινήσω καθόλου».
- Φόβος αποτυχίας: όσο δεν προσπαθώ, δεν κινδυνεύω να αποδειχθώ ανεπαρκής.
- Ασάφεια: δεν ξέρω ποιο είναι το πρώτο βήμα, άρα παγώνω.
- Αίσθηση κατακλυσμού: το έργο μοιάζει τόσο μεγάλο που το σώμα θέλει να το αποφύγει.
- Έλλειψη νοήματος: κάτι μέσα σου δεν πιστεύει πραγματικά σε αυτό που «πρέπει» να κάνεις.
Γιατί η «περισσότερη πειθαρχία» δεν φτάνει
Αν το πρόβλημα ήταν απλώς η έλλειψη θέλησης, η αυστηρότητα θα το έλυνε. Όμως η σκληρή αυτοκριτική συνήθως φέρνει περισσότερη ντροπή, και η ντροπή τροφοδοτεί ακόμη πιο έντονη αποφυγή. Έτσι μπαίνεις σε έναν κύκλο: αναβάλλω, τιμωρώ τον εαυτό μου, νιώθω χειρότερα, αναβάλλω ξανά.
Δεν αναβάλλεις επειδή δεν νοιάζεσαι. Αναβάλλεις επειδή νοιάζεσαι, και αυτό σε αγχώνει.
Πρακτικά βήματα που πραγματικά βοηθούν
Αντί να βασιστείς στη θέληση, μείωσε το «κόστος έναρξης». Σπάσε το έργο σε ένα πρώτο βήμα τόσο μικρό που να μοιάζει γελοίο: ανοίγω το αρχείο, γράφω μία πρόταση, δουλεύω μόνο πέντε λεπτά. Το μόνο ζητούμενο είναι να ξεκινήσεις, γιατί η ορμή συνήθως έρχεται αφού αρχίσεις, όχι πριν.
Παράλληλα, δοκίμασε συμπόνια αντί για μαστίγωμα. Έρευνες δείχνουν ότι το να φερθείς με καλοσύνη στον εαυτό σου μετά από μια καθυστέρηση μειώνει, αντί να αυξάνει, την αναβλητικότητα στο επόμενο βήμα. Στην thestherapy, ως ψυχολόγοι στη Θεσσαλονίκη, βοηθάμε να δεις ποιο συναίσθημα βρίσκεται από κάτω και να του φερθείς διαφορετικά, από κοντά και διαδικτυακά, στα ελληνικά και στα αγγλικά. Όταν ηρεμεί ο φόβος, η δράση έρχεται πολύ πιο φυσικά.