Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότεροι ενήλικες αναγνωρίζονται ως αυτιστικοί για πρώτη φορά στη ζωή τους. Δεν πρόκειται για «μόδα». Πρόκειται για ανθρώπους που πέρασαν δεκαετίες νιώθοντας «διαφορετικοί» χωρίς να ξέρουν γιατί, και που τώρα, συχνά μετά τη διάγνωση ενός παιδιού ή ένα βίντεο που τους μίλησε κατάματα, αρχίζουν επιτέλους να βγάζουν νόημα για τον εαυτό τους. Δεν πρόκειται για μια στιγμιαία συνειδητοποίηση αλλά για μια διαδικασία που ξεδιπλώνεται σιγά σιγά, καθώς αρχίζεις να ξαναδιαβάζεις ολόκληρη τη ζωή σου μέσα από έναν νέο, πιο ευγενικό φακό.
Γιατί περνά τόσα χρόνια απαρατήρητος
Ο αυτισμός στους ενήλικες, ειδικά σε όσους δεν έχουν εμφανείς δυσκολίες λόγου, συχνά περνά απαρατήρητος. Οι περισσότεροι μεγάλωσαν σε μια εποχή που ο αυτισμός εκλαμβανόταν στενά και στερεοτυπικά, οπότε κανείς δεν σκέφτηκε να κοιτάξει. Έτσι έμαθαν να προσαρμόζονται, να μιμούνται, να κρύβουν.
- Εξάντληση μετά από κοινωνικές επαφές που για άλλους φαίνονται εύκολες.
- Ανάγκη για ρουτίνα, προβλεψιμότητα και σαφείς κανόνες.
- Έντονη ευαισθησία σε ήχους, φως, μυρωδιές ή υφές.
- Βαθιά, εστιασμένα ενδιαφέροντα που δίνουν νόημα και ηρεμία.
- Το αίσθημα ότι «παίζεις έναν ρόλο» για να ταιριάξεις, χωρίς να ξέρεις γιατί δεν βγαίνει αυθόρμητα.
Πολλοί, ιδίως γυναίκες, έχουν μάθει να «καμουφλάρονται» τόσο καλά που πληρώνουν το τίμημα σε χρόνιο άγχος, εξάντληση και την αίσθηση ότι δεν ξέρουν ποιοι πραγματικά είναι κάτω από τη μάσκα.
Η διάγνωση ως ανακούφιση, όχι ως ετικέτα
Η αναγνώριση, όταν έρθει, συχνά δεν είναι σοκ αλλά βαθιά ανακούφιση. Επιτέλους υπάρχει μια εξήγηση που δεν είναι «κάτι δεν πάει καλά μαζί μου». Αλλάζει ολόκληρη η αφήγηση της ζωής: από «αποτυχημένος νευροτυπικός» σε «ικανός αυτιστικός άνθρωπος που προσπαθούσε με λάθος οδηγίες».
Δεν ήσουν ποτέ χαλασμένη εκδοχή κάποιου άλλου. Ήσουν πάντα μια ολόκληρη εκδοχή του εαυτού σου, που κανείς δεν σου είχε εξηγήσει.
Αυτή η επανανοηματοδότηση του παρελθόντος είναι από μόνη της θεραπευτική. Ξαφνικά, παλιές «αποτυχίες» αποκτούν άλλο φως, και μπορείς να κοιτάξεις το παιδί που ήσουν με συμπόνια αντί για κριτική.
Τι προσφέρει η ψυχοθεραπεία
Η ψυχοθεραπεία εδώ δεν στοχεύει να σε «κάνει πιο νορμάλ» ούτε να σβήσει αυτό που είσαι. Στοχεύει να σε βοηθήσει να καταλάβεις πώς λειτουργείς, να σεβαστείς τα όριά σου και να χτίσεις μια ζωή που δεν σε εξαντλεί. Δουλεύουμε μαζί πώς να διαχειρίζεσαι τις αισθητηριακές υπερφορτώσεις, πώς να επικοινωνείς τις ανάγκες σου, πώς να λες «όχι» σε περιβάλλοντα που σε στραγγίζουν.
Το πένθος για όσα χρόνια πέρασαν
Μαζί με την ανακούφιση έρχεται συχνά και θυμός ή θλίψη: για τα χρόνια που κρίθηκες άδικα, για τη βοήθεια που δεν πήρες ποτέ, για όσα θα ήταν πιο εύκολα αν ήξερες νωρίτερα. Αυτό το πένθος είναι απόλυτα φυσιολογικό και αξίζει χώρο. Δεν χρειάζεται να το προσπεράσεις βιαστικά· χρειάζεται να το αφήσεις να ειπωθεί.
Πολλοί περιγράφουν μια παράξενη διπλότητα: χαρά που επιτέλους καταλαβαίνουν τον εαυτό τους, και πίκρα που χρειάστηκε τόσος καιρός. Και τα δύο είναι αληθινά, και μπορούν να υπάρχουν μαζί. Η θεραπεία δεν βιάζεται να διώξει τη θλίψη· της δίνει έναν τόπο να υπάρξει, ώστε σιγά σιγά να μετατραπεί σε κάτι πιο ήρεμο.
Το κόστος της μάσκας και η ανάσα της αυθεντικότητας
Για χρόνια, πολλοί αυτιστικοί ενήλικες ξοδεύουν τεράστια ενέργεια στο να κρύβουν ποιοι είναι: να ελέγχουν τις εκφράσεις τους, να μιμούνται κοινωνικούς κανόνες που δεν τους βγαίνουν φυσικά, να καταπιέζουν τις ανάγκες τους για να μη φανούν «περίεργοι». Αυτό το διαρκές καμουφλάζ έχει βαρύ τίμημα, από εξουθένωση μέχρι κρίσεις άγχους.
- Να αναγνωρίζεις πότε «παίζεις ρόλο» και να αφήνεις στιγμές που δεν χρειάζεται.
- Να διεκδικείς περιβάλλοντα που σέβονται τις αισθητηριακές σου ανάγκες.
- Να επιτρέπεις στον εαυτό σου τα ενδιαφέροντα που σου δίνουν χαρά, χωρίς ντροπή.
- Να χτίζεις σχέσεις όπου δεν χρειάζεται να προσποιείσαι για να γίνεσαι αποδεκτός.
Κάθε στιγμή που ζεις πιο αυθεντικά, έστω μικρή, είναι μια ανάσα που με τον καιρό αλλάζει ολόκληρη τη σχέση σου με τον εαυτό σου.
Ένας χώρος που ξεκινά από την περιέργεια
Αν αναρωτιέσαι μήπως είσαι στο φάσμα, δεν χρειάζεται να είσαι σίγουρος για να το συζητήσεις. Ένας χώρος που σέβεται τη νευροδιαφορετικότητα ξεκινά από την περιέργεια, όχι από την παθολογία. Στο thestherapy, με ψυχολόγους στη Θεσσαλονίκη και δυνατότητα συνεδριών online ή δια ζώσης, στα ελληνικά και στα αγγλικά, σε συναντάμε όπως είσαι, με την περιέργεια να κατανοήσουμε τον δικό σου μοναδικό τρόπο να υπάρχεις στον κόσμο.