Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι ενήλικες φτάνουν στο γραφείο λέγοντας μια παραλλαγή της ίδιας πρότασης: «νομίζω ότι έχω ΔΕΠΥ». Συχνά το σκέφτηκαν αφού διάβασαν κάτι online, είδαν τα συμπτώματα σε ένα παιδί τους ή αναγνώρισαν τον εαυτό τους στην ιστορία ενός φίλου. Αυτή η αύξηση δεν σημαίνει ότι «όλοι βγάζουν ΔΕΠΥ». Σημαίνει ότι επιτέλους αναγνωρίζουμε κάτι που για δεκαετίες περνούσε απαρατήρητο, ειδικά στις γυναίκες και σε όσους έμαθαν να «τα καταφέρνουν» κρύβοντας πόσο δύσκολο ήταν. Για πολλούς, το να διαβάσουν μια τέτοια περιγραφή είναι η πρώτη φορά που νιώθουν να τους μιλά κάποιος στη γλώσσα της δικής τους εμπειρίας, και αυτό και μόνο μπορεί να είναι συγκινητικό.
Πώς μοιάζει στην πραγματικότητα
Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες σπάνια μοιάζει με το υπερκινητικό παιδί του στερεότυπου. Μοιάζει περισσότερο με έναν εσωτερικό θόρυβο που δεν σταματά, με ένα μυαλό που τρέχει σε δέκα κατευθύνσεις ταυτόχρονα, με δουλειές που ξεκινούν με ενθουσιασμό και μένουν στη μέση. Πολλοί το περιγράφουν σαν να προσπαθούν συνέχεια να προλάβουν τον εαυτό τους.
- Χρόνια αναβλητικότητα, ακόμη και σε πράγματα που θέλεις πολύ να κάνεις.
- Δυσκολία να οργανώσεις χρόνο, χρήματα, υποχρεώσεις.
- Έντονη ένταση ή βαρεμάρα, χωρίς πολλές ενδιάμεσες καταστάσεις.
- Παρορμητικές αποφάσεις και λόγια που αργότερα μετανιώνεις.
- Εξάντληση από την προσπάθεια να φαίνεσαι «συγυρισμένος» ενώ μέσα σου επικρατεί χάος.
Πολλοί έχουν περάσει χρόνια πιστεύοντας ότι είναι τεμπέληδες ή ανεπαρκείς, ενώ στην πραγματικότητα ο εγκέφαλός τους απλώς δουλεύει διαφορετικά, με άλλο σύστημα κινήτρων και προσοχής.
Το βάρος της ντροπής που μαζεύτηκε
Όταν η διάγνωση έρχεται αργά, κουβαλάς συνήθως δεκαετίες αρνητικών μηνυμάτων: «μπορείς αν θέλεις», «απλώς δεν προσπαθείς αρκετά», «είσαι έξυπνος, γιατί δεν οργανώνεσαι;». Αυτά τα λόγια γίνονται εσωτερική φωνή που σε κρίνει αδιάκοπα. Η πιο βαθιά πληγή της αδιάγνωστης ΔΕΠΥ δεν είναι η αποδιοργάνωση, είναι η πεποίθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά μαζί μου» ως άνθρωπο.
Τι αλλάζει στη θεραπεία
Στη θεραπεία, το πρώτο που αλλάζει συχνά είναι η αφήγηση. Αντί για «κάτι δεν πάει καλά μαζί μου», περνάμε στο «έτσι λειτουργεί το μυαλό μου, και υπάρχουν τρόποι να δουλέψω μαζί του». Αυτή η μετατόπιση, μόνη της, ανακουφίζει. Η ντροπή που έχει μαζευτεί για χρόνια αρχίζει να υποχωρεί όταν καταλαβαίνεις ότι δεν ήταν ποτέ θέμα χαρακτήρα ή θέλησης.
Δεν είσαι ένας αποτυχημένος νευροτυπικός. Είσαι ένας άνθρωπος που προσπαθούσε με λάθος οδηγίες για τον δικό του εγκέφαλο.
Η ψυχοθεραπεία δεν αντικαθιστά την ιατρική αξιολόγηση ούτε τη φαρμακευτική αγωγή όπου χρειάζεται. Αυτό που προσφέρει είναι διαφορετικό: έναν χώρο να δεις πώς η ΔΕΠΥ επηρεάζει τις σχέσεις, την αυτοεκτίμηση και τη δουλειά, και να βρεις στρατηγικές που ταιριάζουν σε εσένα, όχι σε έναν «μέσο» εγκέφαλο.
Πρακτικοί δρόμοι που ανακουφίζουν
Μαζί δουλεύουμε τρόπους που σέβονται τον ρυθμό σου: πώς να σπας τις μεγάλες δουλειές σε μικρά, διαχειρίσιμα κομμάτια, πώς να χρησιμοποιείς εξωτερικές υπενθυμίσεις αντί να βασίζεσαι μόνο στη μνήμη, πώς να φτιάχνεις περιβάλλον που μειώνει τους περισπασμούς. Εξίσου σημαντικό είναι να μάθεις να αναγνωρίζεις τα δυνατά σου σημεία, τη δημιουργικότητα, την ενέργεια, την ικανότητα να βλέπεις συνδέσεις που άλλοι χάνουν.
Δεν πρόκειται για το να «φτιάξεις» τον εαυτό σου ώστε να μοιάσει σε έναν νευροτυπικό εγκέφαλο. Πρόκειται για το να σταματήσεις να παλεύεις ενάντια στον δικό σου τρόπο λειτουργίας και να αρχίσεις να δουλεύεις μαζί του. Όταν ένα σύστημα ταιριάζει στον εγκέφαλό σου, παύει να είναι καθημερινή μάχη θέλησης και γίνεται κάτι που απλώς κυλά.
Η ΔΕΠΥ μέσα στις σχέσεις
Η ΔΕΠΥ δεν μένει ποτέ μόνο «μέσα σου». Αγγίζει τις σχέσεις σου με τρόπους που συχνά παρεξηγούνται. Ο σύντροφος μπορεί να νιώθει ότι δεν τον ακούς, ενώ εσύ πνίγεσαι στην προσπάθεια να συγκρατήσεις χίλια πράγματα ταυτόχρονα. Οι ξεχασμένες υποχρεώσεις ή οι παρορμητικές κουβέντες μπορεί να εκληφθούν ως αδιαφορία, ενώ στην πραγματικότητα νοιάζεσαι βαθιά.
Στη θεραπεία βοηθά να ονοματιστούν αυτά τα μοτίβα, ώστε να πάψουν να φορτώνονται με ενοχή και κατηγορία. Όταν και εσύ και οι άνθρωποι γύρω σου καταλαβαίνετε τι πραγματικά συμβαίνει, ανοίγει χώρος για συμπόνια αντί για σύγκρουση.
Το πρώτο βήμα
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτά, το πρώτο βήμα δεν είναι να βάλεις βιαστικά ετικέτα. Είναι να το συζητήσεις με κάποιον που δεν θα σπεύσει να σε κατατάξει, αλλά θα σε βοηθήσει να καταλάβεις πώς ζεις και τι θα σε διευκόλυνε πραγματικά. Στο thestherapy, με ψυχολόγους στη Θεσσαλονίκη και δυνατότητα συνεδριών online ή δια ζώσης, στα ελληνικά και στα αγγλικά, προσεγγίζουμε τη ΔΕΠΥ με περιέργεια και σεβασμό στη νευροδιαφορετικότητα, όχι ως κάτι που πρέπει να διορθωθεί, αλλά ως έναν τρόπο ύπαρξης που αξίζει να κατανοηθεί.