Σκέψου πώς μιλάς στον εαυτό σου μετά από ένα λάθος. Για πολλούς, η εσωτερική φωνή είναι αμείλικτη: «Πάλι τα θαλάσσωσες», «τι ανίκανος», «οι άλλοι τα καταφέρνουν, εσύ όχι». Πιστεύουμε ότι αυτή η σκληρότητα μάς κρατά σε εγρήγορση, ότι χωρίς αυτήν θα βολευόμασταν και θα χαλαρώναμε. Η έρευνα, όμως, δείχνει ακριβώς το αντίθετο: η υπερβολική αυτοκριτική συνδέεται με περισσότερο άγχος, κατάθλιψη και αναβλητικότητα. Η αυτοσυμπόνια δεν είναι χάδι στον εγωισμό· είναι ένα πιο δραστικό εργαλείο από την αυτοτιμωρία.
Τι είναι, και τι δεν είναι, η αυτοσυμπόνια
Αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει δικαιολογίες, τεμπελιά ή το να κλείνεις τα μάτια στα λάθη σου. Σημαίνει να φέρεσαι στον εαυτό σου με την ίδια κατανόηση που θα έδειχνες σε έναν καλό φίλο που δυσκολεύεται. Όταν ένας φίλος αποτυγχάνει, δεν τον λες ανίκανο· τον στηρίζεις, τον βοηθάς να δει καθαρά, τον ενθαρρύνεις να ξαναπροσπαθήσει. Η αυτοσυμπόνια είναι το να στρέφεις αυτή τη στάση προς τα μέσα. Παραδόξως, αυτή η καλοσύνη αυξάνει το κίνητρο, γιατί δεν φοβάσαι πια τόσο το λάθος ώστε να αποφεύγεις να δοκιμάσεις.
Γιατί η αυτοκριτική φαίνεται ασφαλής
Αν μεγάλωσες με μια αυστηρή φωνή γύρω σου, είναι φυσικό να την έχεις κάνει δική σου. Η αυτοκριτική μοιάζει προστατευτική: «αν με μαλώσω πρώτος εγώ, δεν θα πονέσω τόσο όταν με κρίνουν οι άλλοι». Είναι μια παλιά λογική επιβίωσης, που κάποτε ίσως σε βοήθησε να προλαβαίνεις τις επικρίσεις. Το πρόβλημα είναι ότι ζεις πλέον διαρκώς με έναν εσωτερικό εχθρό, κι αυτό εξαντλεί και στεγνώνει κάθε χαρά. Η αλλαγή δεν είναι να διώξεις τη φωνή με τη βία, αλλά να της απαντάς με μια άλλη, πιο ήπια και πιο δίκαιη.
Μικρά βήματα προς μια πιο ήπια φωνή
- Πρόσεξε τη στιγμή που αρχίζει η αυτοκριτική· η επίγνωση είναι η αρχή.
- Ρώτα: «Θα το έλεγα αυτό σε έναν φίλο που αγαπώ;».
- Αναγνώρισε ότι ο πόνος σου είναι κοινός ανθρώπινος, όχι προσωπική αποτυχία.
- Βάλε το χέρι στο στήθος· μια μικρή φυσική κίνηση ηρεμεί το νευρικό σύστημα.
- Μίλα στον εαυτό σου με τον τόνο που θα ήθελες να σου μιλήσει κάποιος που σε νοιάζεται.
Η ανθεκτικότητα γεννιέται από την καλοσύνη
Πολλοί φοβούνται ότι, αν σταματήσουν να πιέζουν τον εαυτό τους, θα καταρρεύσουν ή θα μείνουν στάσιμοι. Συμβαίνει το αντίστροφο. Όταν ξέρεις ότι, ακόμα κι αν αποτύχεις, δεν θα γκρεμιστείς πάνω σου, τολμάς περισσότερα. Η αυτοσυμπόνια χτίζει ανθεκτικότητα, γιατί σου δίνει ένα ασφαλές έδαφος για να σηκωθείς ξανά μετά από μια πτώση. Δεν είναι η απουσία φιλοδοξίας· είναι μια φιλοδοξία που δεν στηρίζεται στον φόβο αλλά στη φροντίδα.
Δεν θεραπεύεσαι με το να μισείς τον εαυτό σου λίγο λιγότερο. Θεραπεύεσαι όταν αρχίζεις να στέκεσαι στο πλευρό του.
Όταν η αυστηρή φωνή δεν σταματά
Για κάποιους, η αυτοκριτική δεν είναι απλώς μια συνήθεια αλλά ένα βαθύ αίσθημα ότι «κάτι δεν πάει καλά με εμένα». Αν νιώθεις έτσι, δεν είσαι ελαττωματικός· κουβαλάς πιθανότατα μηνύματα που σου δόθηκαν πολύ νωρίς, πριν προλάβεις να τα αμφισβητήσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αλλαγή χρειάζεται χρόνο και μια σχέση μέσα στην οποία θα ακούσεις, ίσως για πρώτη φορά, μια φωνή που δεν σε κρίνει.
Πώς δουλεύουμε την εσωτερική φωνή
Στη θεραπεία, η αυτοσυμπόνια δεν είναι ένα σλόγκαν αλλά μια καθημερινή εξάσκηση. Κοιτάμε μαζί από πού ήρθε αυτή η σκληρή φωνή, ποιον προσπαθούσε κάποτε να προστατεύσει, και μαθαίνουμε σιγά σιγά να της απαντάμε αλλιώς. Στην «thestherapy», με έδρα τη Θεσσαλονίκη, δουλεύουμε από κοντά και διαδικτυακά, στα ελληνικά και στα αγγλικά. Το ζητούμενο δεν είναι να γίνεις τέλειος, αλλά να γίνεις σύμμαχος του εαυτού σου.