Υπάρχει ένας τόπος ανάμεσα στη σιωπή και την έκρηξη, κι αυτός ο τόπος λέγεται διεκδικητικότητα. Πολλοί άνθρωποι που έρχονται στο γραφείο μας περιγράφουν την ίδια κούραση: καταπίνουν ό,τι τους ενοχλεί για να μη χαλάσει η ατμόσφαιρα, μαζεύουν, μαζεύουν, και κάποια στιγμή ξεσπούν με έναν τρόπο που αργότερα τους κάνει να ντρέπονται. Ύστερα έρχεται η τύψη, η υπόσχεση ότι «την επόμενη φορά θα το χειριστώ αλλιώς», και ο κύκλος ξαναρχίζει. Ανάμεσα στο να υποχωρείς συνέχεια και στο να επιτίθεσαι υπάρχει ένας τρίτος δρόμος, πιο ήσυχος και πιο δυνατός: να λες αυτό που νιώθεις και αυτό που χρειάζεσαι, κρατώντας τον σεβασμό και προς εσένα και προς τον άλλον.
Τι δεν είναι η διεκδικητικότητα
Η διεκδικητικότητα δεν είναι επιθετικότητα. Δεν σημαίνει να μιλάς πιο δυνατά, να κερδίζεις τη συζήτηση ή να επιβάλλεις τη γνώμη σου. Δεν είναι ούτε το αντίθετο, η διαρκής υποχώρηση που ντύνεται ως ευγένεια. Είναι η ικανότητα να στέκεσαι στη θέση σου χωρίς να πατάς πάνω σε κανέναν. Πολλοί μπερδεύουν την καλοσύνη με την αυτοθυσία και νομίζουν ότι, αν βάλουν ένα όριο, θα γίνουν εγωιστές. Στην πραγματικότητα, το να λες με σαφήνεια τι θέλεις δίνει στον άλλον κάτι πολύτιμο: την αλήθεια σου, αντί για μια σιωπηλή γκρίνια που μαζεύεται από μέσα και δηλητηριάζει σιγά σιγά τη σχέση.
Γιατί μας δυσκολεύει τόσο
Για πολλούς, η δυσκολία έχει ρίζες παλιές. Αν μεγάλωσες μαθαίνοντας ότι η αξία σου εξαρτάται από το να είσαι βολικός, ότι τα δικά σου θέλω έρχονται πάντα δεύτερα, τότε κάθε φορά που διεκδικείς κάτι νιώθεις ενοχή, σαν να κάνεις κάτι απαγορευμένο. Το σώμα μαθαίνει τον φόβο: σφίγγεται το στομάχι, τρέμει η φωνή, η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα. Αυτό δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα, είναι μια παλιά συνήθεια επιβίωσης που κάποτε σε προστάτευσε. Η καλή είδηση είναι ότι ό,τι μαθεύτηκε, ξαναμαθαίνεται, με υπομονή και εξάσκηση.
Ένα απλό σχήμα για να ξεκινήσεις
Ένας τρόπος που βοηθά πολύ είναι να μιλάς από τη δική σου πλευρά, όχι κατηγορώντας. Το σχήμα είναι απλό: Όταν συμβαίνει Χ, νιώθω Υ, και θα ήθελα Ζ. Αντί για το «πάντα με αγνοείς», δοκίμασε «όταν μιλάω και κοιτάς το κινητό, νιώθω ότι δεν με ακούς, και θα ήθελα λίγη προσοχή όταν σου λέω κάτι σημαντικό». Η διαφορά είναι τεράστια: το δεύτερο ανοίγει συζήτηση αντί να στήνει τοίχο.
- Μίλα για το συναίσθημά σου, όχι για τον χαρακτήρα του άλλου.
- Ζήτα κάτι συγκεκριμένο, όχι μια αόριστη αλλαγή.
- Άφησε χώρο για την απάντηση· διεκδίκηση δεν σημαίνει τελεσίγραφο.
- Το «όχι» είναι ολόκληρη πρόταση· δεν χρειάζεται πάντα δικαιολογία.
- Ξεκίνα από μικρά, χαμηλού ρίσκου σκηνικά, και χτίσε σιγά σιγά.
Η δυσφορία δεν σημαίνει λάθος
Στην αρχή, η διεκδικητικότητα φέρνει δυσφορία. Μπορεί να νιώσεις ότι φέρθηκες άσχημα, ακόμη κι όταν απλώς είπες την αλήθεια σου με ηρεμία. Αυτή η δυσφορία δεν είναι σημάδι ότι έκανες κάτι κακό· είναι ο ήχος μιας παλιάς συνήθειας που αλλάζει. Με τον καιρό, η φωνή σου σταθεροποιείται, το στομάχι χαλαρώνει, και ανακαλύπτεις ότι οι σχέσεις που αντέχουν την αλήθεια σου είναι οι σχέσεις που αξίζουν τον χρόνο σου.
Δεν χρειάζεται να διαλέξεις ανάμεσα στο να σε αγαπούν και στο να υπάρχεις. Μπορείς να έχεις και τα δύο.
Πώς δουλεύουμε μαζί
Στη θεραπεία, η διεκδικητικότητα δεν είναι μια τεχνική που μαθαίνεις απ' έξω. Είναι μια σχέση που αλλάζει, πρώτα με τον εαυτό σου. Κοιτάμε μαζί από πού ήρθε η συνήθεια της υποχώρησης, τι φοβάσαι ότι θα συμβεί αν μιλήσεις, και δοκιμάζουμε σε ασφαλές έδαφος νέους τρόπους. Στην «thestherapy», με έδρα τη Θεσσαλονίκη, δουλεύουμε από κοντά και διαδικτυακά, στα ελληνικά και στα αγγλικά, με τον δικό σου ρυθμό. Το ζητούμενο δεν είναι να γίνεις σκληρός, αλλά να σταθείς δίπλα στον εαυτό σου με την ίδια ζεστασιά που δείχνεις στους άλλους.