Μερικές φορές αντιδράς σε κάτι και μετά σκέφτεσαι: «Γιατί το πήρα τόσο βαριά;». Ένας τόνος στη φωνή κάποιου, μια σιωπή, μια κριτική, και ξαφνικά νιώθεις πέντε χρονών ξανά. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Οι πρώτες μας εμπειρίες και σχέσεις διαμορφώνουν βαθιά μοτίβα: πώς εμπιστευόμαστε, πώς αντιδρούμε στη σύγκρουση, τι περιμένουμε από τους άλλους, πόσο ασφαλείς νιώθουμε στον κόσμο. Συχνά τα αναπαράγουμε χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε, σαν ένα παλιό τραγούδι που ξέρουμε απ' έξω χωρίς να θυμόμαστε πότε το μάθαμε.
Πώς χαράζονται τα μοτίβα
Ως παιδιά, ήμασταν απόλυτα εξαρτημένα από τους ανθρώπους που μας φρόντιζαν. Μάθαμε, πολύ πριν μιλήσουμε, αν ο κόσμος είναι ένα μέρος ασφαλές ή επικίνδυνο, αν οι ανάγκες μας θα ακούγονταν ή θα αγνοούνταν. Αυτές οι πρώιμες εμπειρίες δεν μένουν ως αναμνήσεις· χαράζονται ως τρόποι του να υπάρχεις, σχεδόν σαν μια γλώσσα που μάθαμε πριν προλάβουμε να τη διαλέξουμε. Ένα παιδί που έμαθε ότι η αγάπη έρχεται μόνο όταν είναι τέλειο, μπορεί να γίνει ένας ενήλικας που δεν ξεκουράζεται ποτέ. Ένα παιδί που έμαθε ότι η εγγύτητα πονά, μπορεί να κρατά πάντα μια απόσταση ασφαλείας.
Δεν πρόκειται για ενοχές
Το να κατανοείς αυτή την επιρροή δεν σημαίνει ότι «φταίνε οι γονείς μας» ούτε ότι είμαστε καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουμε το παρελθόν. Οι περισσότεροι γονείς έκαναν ό,τι μπορούσαν με όσα είχαν οι ίδιοι, κουβαλώντας τα δικά τους τραύματα. Δεν ψάχνουμε ενόχους· ψάχνουμε κατανόηση. Γιατί η κατανόηση της καταγωγής ενός μοτίβου είναι ακριβώς αυτό που μας δίνει, για πρώτη φορά, επιλογή. Ό,τι μένει ασυνείδητο μας κυβερνά· ό,τι γίνεται συνειδητό, μπορεί να αλλάξει.
Πού φαίνονται συχνά αυτά τα μοτίβα
- Στις σχέσεις: ποιους επιλέγουμε, πώς αντιδρούμε όταν νιώσουμε απειλή ή απόρριψη.
- Στη σχέση με τον εαυτό: πόσο αυστηρή ή ζεστή είναι η εσωτερική μας φωνή.
- Στα όρια: πόσο εύκολα λέμε «όχι», πόσο αντέχουμε τη δυσαρέσκεια του άλλου.
- Στο άγχος: ποιες καταστάσεις μας ενεργοποιούν δυσανάλογα.
- Στη γονεϊκότητα: πώς, άθελά μας, επαναλαμβάνουμε ή αντιστρέφουμε όσα ζήσαμε.
Δεν είμαστε το παρελθόν μας, αλλά το κουβαλάμε
Υπάρχει μια λεπτή ισορροπία εδώ. Από τη μία, δεν είμαστε απλώς το άθροισμα όσων μας συνέβησαν· έχουμε τη δυνατότητα να αλλάξουμε, να γράψουμε νέες εμπειρίες πάνω στις παλιές. Από την άλλη, το να προσποιούμαστε ότι το παρελθόν δεν μας αγγίζει δεν το κάνει να εξαφανιστεί· απλώς το κρύβει και το αφήνει να δουλεύει στο σκοτάδι, να οδηγεί τις επιλογές μας χωρίς να το βλέπουμε. Το κουβαλάμε, είτε το παραδεχόμαστε είτε όχι. Το ερώτημα δεν είναι αν μας επηρεάζει, αλλά αν θα το κοιτάξουμε αρκετά.
Δεν πηγαίνουμε στο παρελθόν για να μείνουμε εκεί. Πηγαίνουμε για να μπορέσουμε, επιτέλους, να φύγουμε.
Η επαναδιαπραγμάτευση μιας παλιάς ιστορίας
Ένα από τα πιο ελπιδοφόρα πράγματα στη θεραπεία είναι ότι οι σχέσεις που μας πλήγωσαν μπορούν, ως έναν βαθμό, να επανορθωθούν μέσα από νέες σχέσεις. Η ίδια η θεραπευτική σχέση γίνεται ένας τόπος όπου δοκιμάζεις να εμπιστευτείς διαφορετικά, να εκφράσεις ανάγκες που κάποτε έμεναν κρυφές, να βιώσεις ότι μπορείς να φανείς ευάλωτος χωρίς να εγκαταλειφθείς. Αυτή η νέα εμπειρία, επαναλαμβανόμενη με τον καιρό, αρχίζει σιγά σιγά να ξαναγράφει το παλιό σενάριο.
Η δουλειά της ελευθερίας
Στη θεραπεία δεν μένουμε στο παρελθόν για να το αναμασάμε ατελείωτα, ούτε για να ρίξουμε ευθύνες. Μένουμε όσο χρειάζεται για να καταλάβουμε, και μετά να ελευθερωθούμε: να ζούμε το παρόν λιγότερο «προγραμματισμένοι», με περισσότερες επιλογές και λιγότερους αυτόματους πιλότους. Στην «thestherapy», με έδρα τη Θεσσαλονίκη, δουλεύουμε με αυτά τα βαθιά μοτίβα, από κοντά και διαδικτυακά, στα ελληνικά και στα αγγλικά, με σεβασμό στον δικό σου ρυθμό. Το παρελθόν σε διαμόρφωσε, δεν χρειάζεται όμως να γράφει και το μέλλον σου.