Τα κατάφερες. Πήρες τη θέση, πέρασες τις εξετάσεις, ολοκλήρωσες το έργο. Και όμως, κάπου μέσα σου μια φωνή ψιθυρίζει ότι όλα ήταν τύχη, ότι κάποια στιγμή θα «αποκαλυφθείς» και όλοι θα δουν ότι δεν αξίζεις όσα έχεις. Αυτό είναι το σύνδρομο του απατεώνα, και παραδόξως το βιώνουν συχνά οι πιο ικανοί, οι πιο επιτυχημένοι άνθρωποι. Στο thestherapy το συναντάμε συνεχώς, και θέλουμε να σου πούμε: δεν είσαι μόνος, και δεν είσαι απατεώνας.
Τι είναι πραγματικά
Το σύνδρομο του απατεώνα είναι η επίμονη αίσθηση ότι δεν αξίζεις τις επιτυχίες σου, ότι ξεγέλασες τους γύρω σου και ότι η αλήθεια θα φανεί. Δεν είναι ένδειξη ότι όντως είσαι ανίκανος, αλλά ότι κάτι μέσα σου δεν επιτρέπει να δεχτείς την ίδια σου την αξία. Είναι ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτό που έχεις πετύχει και σε αυτό που νιώθεις ότι είσαι.
Οι απατεώνες σπάνια ανησυχούν ότι είναι απατεώνες. Αυτή η ανησυχία ανήκει στους ευσυνείδητους.
Γιατί η επιτυχία δεν το θεραπεύει
Θα περίμενε κανείς ότι όσο περισσότερα πετυχαίνεις, τόσο λιγότερο θα ένιωθες απατεώνας. Συμβαίνει όμως το αντίθετο. Κάθε νέα επιτυχία ερμηνεύεται με τρόπο που διατηρεί την ιστορία:
- «Ήταν απλώς τύχη, στάθηκαν τα πράγματα.»
- «Δούλεψα τόσο σκληρά που θα τα κατάφερνε ο καθένας.»
- «Με συμπάθησαν, δεν είδαν την πραγματική μου αξία.»
- «Αυτή τη φορά γλίτωσα, την επόμενη θα με καταλάβουν.»
Έτσι, η επιτυχία ποτέ δεν πιστώνεται στην πραγματική σου ικανότητα. Ο κύκλος συντηρεί τον εαυτό του, όσο ψηλά κι αν φτάσεις.
Από πού προέρχεται
Συχνά το σύνδρομο του απατεώνα έχει ρίζες σε περιβάλλοντα όπου η αξία συνδεόταν με την απόδοση. Ίσως έμαθες ότι αγαπιέσαι όταν πετυχαίνεις, οπότε κάθε αποτυχία έμοιαζε με απειλή. Ίσως μεγάλωσες νιώθοντας «διαφορετικός», σαν να μην ανήκες πραγματικά. Αυτές οι πρώιμες εμπειρίες αφήνουν ένα αποτύπωμα: την αίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύεσαι για να δικαιολογήσεις την παρουσία σου.
Τι βοηθά
Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσεις το μοτίβο, να του δώσεις όνομα. Μόλις καταλάβεις ότι αυτό που νιώθεις είναι ένα γνωστό φαινόμενο κι όχι η αλήθεια, χαλαρώνει λίγο η λαβή του. Έπειτα δουλεύουμε να ξεχωρίσεις το συναίσθημα από το γεγονός: το ότι νιώθεις απατεώνας δεν σημαίνει ότι είσαι. Και τέλος, μαθαίνεις κάτι δύσκολο αλλά θεραπευτικό: να δέχεσαι την αναγνώριση χωρίς να την ακυρώνεις αμέσως, να αφήνεις ένα «μπράβο» να φτάσει μέσα σου αντί να το αποκρούεις.
Να ανήκεις στην επιτυχία σου
Στόχος δεν είναι να γίνεις υπεροπτικός, αλλά να μπορείς επιτέλους να κατοικήσεις τη ζωή που έχτισες, να νιώσεις ότι ανήκεις εκεί που βρίσκεσαι. Αν η φωνή του απατεώνα σου στερεί τη χαρά των επιτευγμάτων σου, αυτό μπορεί να αλλάξει. Στο thestherapy, στη Θεσσαλονίκη ή online, στα ελληνικά και στα αγγλικά, μπορούμε να κοιτάξουμε μαζί από πού γεννήθηκε αυτή η αίσθηση και να χτίσουμε μια σχέση με την αξία σου που δεν εξαρτάται από την επόμενη επιτυχία.